สุวรรณหังสชาดก (Suvarna-Hamsa Jataka)

สุวรรณหังสชาดก

ณ ดินแดนอันสงบสุขแห่งหนึ่ง มีป่าหิมพานต์อันเป็นที่อยู่อาศัยของเหล่าสัตว์นานาชนิด ในป่าแห่งนั้น มีสระโบกขรณีอันใสสะอาด มีดอกบัวบานสะพรั่ง ท่ามกลางเหล่าสัตว์ทั้งหลาย ยังมีหงส์ทองตัวหนึ่ง อาศัยอยู่ริมสระนั้น หงส์ทองตัวนี้มิใช่หงส์ธรรมดา แต่เป็นผู้มีจิตใจอันดีงาม เปี่ยมด้วยเมตตาธรรม และมีความสามารถพิเศษคือสามารถเปล่งเสียงดุจเสียงทิพย์ที่ไพเราะจับใจ

วันหนึ่ง ขณะที่หงส์ทองกำลังเพลิดเพลินกับการหากินอยู่ริมสระ ก็มีนายพรานผู้หนึ่ง เดินทางรอนแรมเข้ามาในป่า นายพรานผู้นี้มีจิตใจโลภโมโทสัน ต้องการจับสัตว์มีค่าเพื่อนำไปขายทำกำไร เมื่อสายตาของเขาเหลือบไปเห็นหงส์ทองที่เปล่งประกายงดงามอยู่ริมสระ เขาก็บังเกิดความปรารถนาที่จะจับหงส์ทองตัวนี้มาให้ได้

นายพรานได้วางแผนการอันแยบยล เขาแอบซุ่มอยู่ในพุ่มไม้ และใช้เสียงร้องเลียนแบบเสียงสัตว์ป่า เพื่อล่อลวงให้หงส์ทองเข้ามาใกล้ หงส์ทองผู้มีจิตใจบริสุทธิ์ ไม่ทันระแวง จึงค่อยๆ เคลื่อนกายเข้ามาใกล้เสียงนั้น

เมื่อหงส์ทองเข้ามาอยู่ในระยะที่พอเหมาะ นายพรานก็กระโจนออกมาพร้อมกับตาข่ายอันใหญ่ หงส์ทองตกใจมาก แต่ก็ไม่สามารถหลบหนีได้ทัน จึงถูกตาข่ายจับตัวไว้ได้

นายพรานดีใจมากที่จับหงส์ทองได้ เขาอุ้มหงส์ทองใส่ในกรงที่เตรียมมา และรีบเดินทางกลับเมืองเพื่อนำไปขาย

ระหว่างทาง นายพรานได้พบกับนักปราชญ์ผู้หนึ่ง นักปราชญ์มองดูหงส์ทองในกรงด้วยความสงสาร และกล่าวกับนายพรานว่า “ท่านพราน สัตว์ตัวนี้มีจิตใจดีงาม ไม่ควรแก่การถูกจองจำเช่นนี้ ท่านปล่อยมันไปเถิด”

นายพรานหัวเราะเยาะ และตอบว่า “ท่านนักปราชญ์ ท่านไม่รู้หรอกว่าสัตว์ตัวนี้มีค่าเพียงใด หากข้าพรานนำมันไปขาย ข้าพเจ้าก็จะได้เงินทองมากมาย”

นักปราชญ์ได้พยายามเกลี้ยกล่อมให้นายพรานปล่อยหงส์ทอง แต่ก็ไม่สำเร็จ นายพรานยังคงยึดมั่นในความโลภของตน

เมื่อนายพรานเดินทางถึงตลาด เขาก็รีบนำหงส์ทองไปวางขาย ทว่า ไม่มีใครยอมซื้อหงส์ทองตัวนั้นเลย บางคนก็บอกว่ามันเป็นสัตว์ป่า ไม่เหมาะที่จะเลี้ยง บางคนก็เห็นว่ามันดูซึมเศร้า ไม่น่าสนใจ

ในขณะที่นายพรานกำลังหมดหวัง ก็มีหญิงสาวนางหนึ่งเดินผ่านมา หญิงสาวผู้นี้มีจิตใจเมตตา เธอเห็นหงส์ทองในกรงแล้วรู้สึกสงสาร จึงเข้าไปสอบถามราคากับนายพราน

นายพรานเห็นหญิงสาวสนใจ จึงตั้งราคาสูงลิ่ว หญิงสาวไม่มีเงินมากพอที่จะซื้อ แต่เธอก็ไม่ยอมทิ้งหงส์ทองไปง่ายๆ เธอจึงเสนอว่าจะขอทำงานรับใช้แลกกับการได้ดูแลหงส์ทอง

นายพรานเห็นว่าการปล่อยหงส์ทองไปก็ไม่ได้อะไร จึงตกลงตามนั้น หญิงสาวจึงได้ดูแลหงส์ทองด้วยความรักและเอาใจใส่

เมื่อหงส์ทองได้รับการดูแลอย่างดี มันก็กลับมาเปล่งประกายอีกครั้ง และเริ่มส่งเสียงร้องอันไพเราะออกมา เสียงร้องนั้นดึงดูดผู้คนให้เข้ามาฟังมากมาย ผู้คนต่างชื่นชมในเสียงร้องของหงส์ทอง และต่างก็มอบของกำนัลต่างๆ ให้แก่หญิงสาว

หญิงสาวมีชีวิตที่ดีขึ้นจากการดูแลหงส์ทอง เธอไม่เคยคิดถึงผลตอบแทน แต่ก็ได้รับความสุขจากการช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์ (และสัตว์)

นายพรานได้เห็นชีวิตที่ดีขึ้นของหญิงสาว และได้ยินเรื่องราวความไพเราะของหงส์ทอง ก็เกิดความละอายใจในความโลภของตนเอง เขาจึงกลับไปหาหญิงสาว และขอโทษที่เคยทำไม่ดีกับหงส์ทอง

หญิงสาวให้อภัยนายพราน และขอให้นายพรานเลิกทำร้ายสัตว์อีกต่อไป

นายพรานกลับใจ เขาเลิกอาชีพนายพราน และหันมาประกอบอาชีพสุจริต

หงส์ทองก็ได้อยู่กับหญิงสาวอย่างมีความสุขตลอดไป

การมีจิตใจเมตตา รู้จักสงสารผู้อื่น ย่อมนำมาซึ่งความสุขและความเจริญ มิใช่เพียงแก่ตนเอง แต่ยังส่งผลดีต่อสรรพสัตว์ทั้งหลายด้วย